Patent

PATENT NEDİR?

patentBuluş patent hukukunun zeminini oluşturur. Buluşların; buluş yapma faaliyetini teşvik etmek, sanayiye tatbiki ile iktisadi ve sosyal ilerlemenin oluşmasını sağlamak açısından patent veya faydalı model belgesi ile korunması sağlanır. Bir buluş için buluşu yapan kişiye verilmiş olan patent, sınai mülkiyet haklarından biri olup, bu buluşu yapan kişinin izni olmadan başkasının buluşu üretmesini, faydalanmasını veyahut satmasını sınırlı bir süre boyunca engelleme hakkı vermektedir. Patentler hangi ülkede alınırsa o ülkeye hak sahipliği vermiş olur.

FAYDALI MODEL NEDİR?

Faydalı Model ülkemizde ve dünyada yeni olan, sanayi alanında tatbik edilebilen buluşların sahiplerine koruma sağlayan bir düzenektir. Faydalı Model Belgesi alınması işlemleri, patent alınmasına kıyasla hem zaman dilimi açısından hem de masraf açısından daha uygundur. Faydalı Model belgesinin alınması işlemlerinin kolay ve maliyetsiz olması, öncelikle küçük ve orta ölçekli sanayicilerin ve araştırma kurumlarının buluş yapmalarını ve bu buluşları sanayi alanında değerlendirmelerini teşvik edeceği düşünülmüştür. Öbür yandan öncelikle günümüzde, küçük ve orta büyüklükteki firmaların yaptığı yeniliklerin, rakip firmalarca neredeyse aynısının yapılarak imitasyon yoluna gidilmesi tehlikesi mevcuttur.

PATENT TARİHİ

Avrupa, 15. yy‘ın ikinci yarısından sonra ekonomik ve sosyal alanlarda köklü başkalaşımlara ev sahipliği yapmaya başlamıştır. Nüfusun artması ve üretimdeki artışlarla birlikte teknolojideki gelişmeler de büyük hız kazanmıştır. Ortaçağ’a hâkim, hızlı tüketime dayalı bireysel küçük üretimlerin yani farklı bir deyiş ile feodal üretim yerini ticarete mahsus olan büyük sosyal üretimlere yani kapitalizme bırakıyordu.

Patent konusundaki ilk gelişmeler bu değişimlerin bir neticesi olarak yaratıcıların buluşlarından maddi kazanç elde edebilmeleri için yarattıkları buluşlarını koruyup, güvence altına alabilmeleri için bir sisteme ihtiyaç durmalarıyla başlar. Tarihin ilk patentleri olarak kabul edebileceğimiz mucitlere imtiyaz sağlayacak onaylı bir belge verilmesi uygulaması ve öneminin kavranmaya başlanması ilk olarak Venedik‘te başlamıştır. Gerçi ilk patentin Venedik'te mi, Floransa'da mı yoksa İngiltere'de mi verildiği konusunda tam bir netlik bulunmamaktadır. Bazılarına göre, Floransa'da 1421'de ünlü mimar ve buluşçu Filippo Brunelleschi‘ye, mimari eseri olan Duomo of Florence ‘e Carraran mermeri taşımak amaçlı tasarlamış olduğu gemisi için verilmiş olan ilk belge tarihin ilk patentidir. Bazılarına göre ise, Kral 6. Henry tarafından 1449 yılında John Utyman‘a Venediklilerin kullandığı fakat İngiltere’de daha önce bilinmeyen bir cam yapım süreci için 20 yıllık koruma sağlayan belgedir.

Kısacası ilk patenti herhangi bir ülkeye mal etmek pek mümkün değildir. Ancak üzerinde herkesin görüş birliği sağladığı ilk patent yasası, Venedik Cumhuriyetinin 19 Mart 1474‘te çıkarmış olduğu patent yasasıdır. Patentin sistemli bir şekle gelmesinde ve yasalaşması konusunda sanayi devrimini ilk gerçekleştiren İngiltere‘nin önder bir rol üstlenmiş olduğunu görebiliriz. Hatta bir çoğuna göre, yeni bir tekniği İngiltere’ye getiren veyahut geliştirenlere bu icadını (buluşunu) belli bir zaman diliminde kullanma ve koruma hakkı veren ve 14. yy. İngiltere'de verilen patent belgeleri (Letters Patent) ilk patentlerdir. Lakin zamanla kişilere tanınan bu hakların kötüye kullanılması, yeni yasal yapılaşma zorunluluğunu da beraberinde getirmiştir. Bu sebeple 1623'te çıkartılan ‘’Tekeller Yasası’’ ile yapılan buluşlara bazı düzenlemeler getirilir, icatlardan kazanılan haklar 14 yıl süre ile sınırlandırılır. Günümüz patent yasaları ile kıyaslandığında bir takım farklılıklar içermektedir. Örneğin Tekeller Yasası’nda Kraliyetin onayı olmadıkça patentler devredilemez ve miras olarak bırakılamazdı. Çok daha önemlisi İngiliz Krallığı patent sahibinin izni olmaksızın patent almış olan icadı kullanma hakkına da sahiptir. Bu günkü modern patent yasalarının zeminini oluşturan Tekeller Yasası, uzunca bir dönem değişikliğe uğramadan yürürlükte kalmıştır.